Η 4η Αίθουσα είναι αφιερωμένη στον παραδοσιακό αγροτοποιμενικό τρόπο ζωής των Φιλωτιτών και στην άρρηκτη σχέση τους με τη γη, την κτηνοτροφία και το φυσικό περιβάλλον της Νάξου. Τα αντικείμενα που παρουσιάζονται στον χώρο αφηγούνται την καθημερινότητα ανθρώπων που εργάζονταν σκληρά, αξιοποιώντας με γνώση, υπομονή και σεβασμό κάθε αγαθό που τους προσέφερε ο τόπος τους.

Ξεχωριστή θέση κατέχουν τα εργαλεία της παραδοσιακής τυροκομίας. Οι τυρόσκαμνοι, τα τυροβόλια και οι αρμεοί θυμίζουν τη μακρά κτηνοτροφική παράδοση του Φιλωτίου και τη διαδικασία μετατροπής του γάλακτος σε πολύτιμα προϊόντα για την οικογένεια. Κάθε εργαλείο συνδέεται με γνώσεις και τεχνικές που μεταδίδονταν από γενιά σε γενιά και αποτελούσαν αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής των βοσκών.

Τα ποιμενικά υποδήματα, γνωστά ως «ξώφαφα», τα κουδούνια των ζώων, το σαμάρι και η «καζακίνα», η βαριά κάπα που προστάτευε τον βοσκό από το κρύο και τη βροχή, μεταφέρουν εικόνες από την καθημερινή ζωή στα βουνά και τις εξοχές του νησιού. Πρόκειται για αντικείμενα απλά αλλά απολύτως απαραίτητα, κατασκευασμένα ώστε να αντέχουν στις δύσκολες συνθήκες και στην πολύωρη εργασία.

Σημαντικό μέρος της συλλογής καταλαμβάνουν τα γεωργικά εργαλεία. Το ξύλινο άροτρο, γνωστό στο τοπικό ιδίωμα ως «αλέτρι» ή «σύνεργο», μαζί με το μεταγενέστερο σιδερένιο άροτρο, παρουσιάζουν την εξέλιξη της καλλιέργειας της γης. Με αυτά τα εργαλεία οι Φιλωτίτες προετοίμαζαν τα χωράφια τους, καλλιεργούσαν τα απαραίτητα προϊόντα και εξασφάλιζαν την τροφή της οικογένειάς τους.

Τα παλαιά κυψέλια αναδεικνύουν την παραδοσιακή μελισσοκομία και την αξιοποίηση του μελιού και του κεριού. Παράλληλα, οι ζυγαριές και τα υπόλοιπα εργαλεία μέτρησης θυμίζουν τις συναλλαγές, την ανταλλαγή προϊόντων και την ανάγκη προσεκτικής διαχείρισης των αγαθών του νοικοκυριού.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα σωζόμενα στοιχεία του παλιού ελαιοτριβείου: η πέτρινη σκάφη, ο κύλινδρος και το πιεστήριο, μαζί με τα δοχεία φύλαξης του λαδιού. Τα εκθέματα αυτά συνδέουν την αίθουσα με την αρχική χρήση του ιστορικού κτηρίου, όπου λειτουργούσαν τα ελαιοτριβεία που παρήγαν, μεταξύ άλλων, το λάδι για τα καντήλια της Παναγίας της Φιλωτίτισσας. Μέσα από αυτά αποκαλύπτεται ο επίπονος αλλά πολύτιμος δρόμος από τη συγκομιδή της ελιάς μέχρι την παραγωγή και την αποθήκευση του λαδιού.

Η Αίθουσα 4 δεν παρουσιάζει απλώς παλαιά εργαλεία και ξεχασμένες τεχνικές. Αναδεικνύει έναν ολόκληρο τρόπο ζωής βασισμένο στην αυτάρκεια, τη συνεργασία, την επινοητικότητα και τον σεβασμό προς τη φύση. Κάθε αντικείμενο φέρει επάνω του τα σημάδια της χρήσης και του χρόνου, διατηρώντας ζωντανή τη μνήμη των ανθρώπων που καλλιέργησαν τη γη, φρόντισαν τα ζώα και δημιούργησαν με τον μόχθο τους την αγροτική και ποιμενική παράδοση του Φιλωτίου.